Tác dụng của việc cắt tỉa cành lá trên cây và thời điểm cắt tỉa phù hợp

Trong quá trình trồng và chăm sóc cây xanh, cắt tỉa cành lá là một công việc quan trọng, mang tính kỹ thuật và cần được thực hiện đúng cách. Dù là cây ăn quả, cây cảnh, cây công trình hay cây cổ thụ, việc cắt tỉa hợp lý đều góp phần quyết định đến sức sinh trưởng, tính thẩm mỹ cũng như khả năng phòng chống sâu bệnh của cây. Dưới đây là phân tích đầy đủ và chi tiết về tác dụng của việc cắt tỉa cành lá cũng như thời điểm nên và không nên thực hiện công việc này.

Bạn đọc có thể tham khảo thêm nội dung tiếp theo để có cái nhìn đầy đủ và cụ thể hơn: cơ sở nuôi cấy mô thực vật

Tác dụng của việc cắt tỉa cành lá trên cây

Loại bỏ mầm thừa, tập trung dinh dưỡng cho cây

Trong quá trình sinh trưởng, cây thường phát sinh nhiều mầm non, cành phụ hoặc chồi vượt không cần thiết. Những bộ phận này không chỉ làm mất cân đối hình dáng tổng thể của cây mà còn tiêu tốn đáng kể nguồn dinh dưỡng vốn cần thiết cho thân chính, cành khỏe và bộ lá chủ lực. Khi tiến hành cắt tỉa, người trồng cây sẽ loại bỏ các mầm thừa, giúp cây tập trung dinh dưỡng để phát triển đúng hướng, tăng cường sức sống và đạt được hình dáng như mong muốn. Đối với những người trồng cây cảnh hoặc mua cây từ một địa chỉ vườn cây giống uy tín, việc cắt tỉa đúng kỹ thuật sẽ giúp cây giữ được đặc tính hình thái ban đầu và phát triển ổn định lâu dài.

Loại bỏ cành già, cành sâu bệnh và lá héo úa

Lá già, lá úa, cành khô hoặc cành bị sâu bệnh là những yếu tố làm suy giảm sức khỏe tổng thể của cây. Nếu không được loại bỏ kịp thời, chúng có thể trở thành nguồn lây lan bệnh sang các bộ phận khỏe mạnh khác, đặc biệt trong điều kiện thời tiết ẩm ướt. Ngoài ra, các cành lá hư hỏng còn che chắn ánh sáng, làm giảm khả năng quang hợp của những tầng lá bên trong. Việc cắt tỉa giúp loại bỏ triệt để các bộ phận kém chất lượng, từ đó hạn chế sự phát triển của nấm bệnh, sâu hại và tạo điều kiện cho các tán lá khỏe mạnh hấp thụ ánh sáng tốt hơn.

Tạo dáng, tạo thế cho cây theo mục đích sử dụng

Đối với cây cảnh, cây bonsai, cây hàng rào hoặc cây trồng trong khuôn viên nhà ở, việc cắt tỉa đóng vai trò quyết định trong việc tạo hình và duy trì dáng cây. Thông qua quá trình cắt tỉa có chủ đích, người trồng có thể định hướng sự phát triển của cành, kiểm soát chiều cao, độ xòe tán và tạo ra các thế cây phù hợp với không gian kiến trúc hoặc sở thích cá nhân. Đây là lý do vì sao những người chơi cây cảnh chuyên nghiệp luôn coi cắt tỉa là một công đoạn không thể thiếu, tương đương với tưới nước, bón phân hay phòng trừ sâu bệnh.

Tạo không gian thông thoáng, tăng khả năng quang hợp

Nếu để cây phát triển hoàn toàn tự nhiên, cành lá có xu hướng mọc dày, chồng chéo và rậm rạp. Điều này khiến không khí lưu thông kém, độ ẩm trong tán cây tăng cao, từ đó tạo điều kiện thuận lợi cho sâu bệnh phát sinh. Đồng thời, các lá bên trong không nhận đủ ánh sáng để quang hợp, dẫn đến cây sinh trưởng yếu, lá dễ vàng và rụng sớm. Việc cắt tỉa giúp tán cây trở nên thông thoáng, ánh sáng phân bố đều hơn, không khí lưu thông tốt hơn, qua đó nâng cao sức đề kháng tự nhiên của cây và giảm thiểu rủi ro về dịch bệnh.

Hỗ trợ cây ra hoa, kết trái tốt hơn

Đối với nhiều loại cây ăn quả và cây hoa, cắt tỉa đúng thời điểm còn có tác dụng kích thích cây ra hoa và đậu quả. Khi các cành già cỗi, cành sâu bệnh hoặc cành vô hiệu bị loại bỏ, cây sẽ dồn năng lượng để nuôi các cành khỏe, từ đó tăng khả năng ra hoa đồng loạt và cho năng suất cao hơn. Đây là kỹ thuật được áp dụng phổ biến trong sản xuất nông nghiệp cũng như tại các địa chỉ vườn cây giống chuyên cung cấp cây con chất lượng cho người trồng.

Nên cắt tỉa cây vào thời điểm nào

Cắt tỉa khi cành lá phát triển quá rậm rạp

Thời điểm thích hợp nhất để cắt tỉa là khi cây có dấu hiệu phát triển mất cân đối, cành lá mọc dày, um tùm hoặc che khuất không gian xung quanh. Việc can thiệp kịp thời sẽ giúp cây nhanh chóng phục hồi, duy trì được hình dáng đẹp và hạn chế nguy cơ phát sinh sâu bệnh. Thông thường, nhiều loại cây nên được cắt tỉa định kỳ khoảng 6 tháng một lần, tuy nhiên tần suất cụ thể còn phụ thuộc vào đặc tính sinh trưởng của từng loài.

Thời điểm cắt tỉa đối với cây cổ thụ và cây công trình

Với các loại cây cổ thụ, cây bóng mát hoặc cây công trình, việc cắt tỉa có thể thực hiện bất cứ khi nào cần thiết, đặc biệt là khi phát hiện cành khô, cành mục hoặc cành có nguy cơ gãy đổ. Trước mùa mưa bão, cắt tỉa là biện pháp quan trọng nhằm giảm tải trọng cho tán cây, hạn chế rủi ro gãy cành, đổ cây, đảm bảo an toàn cho con người và tài sản xung quanh.

Thời điểm cắt tỉa đối với cây vỏ mỏng

Đối với các loài cây có vỏ mỏng, nhạy cảm với nhiệt độ cao, cần tránh cắt tỉa vào mùa hè hoặc những ngày nắng gắt. Ánh nắng mạnh có thể làm khô nhanh vết cắt, gây tổn thương mô cây và tạo điều kiện cho vi khuẩn, nấm xâm nhập. Thời điểm phù hợp hơn là vào sáng sớm hoặc chiều mát, trong điều kiện thời tiết ôn hòa.

Thời điểm cắt tỉa đối với cây cảnh

Cây cảnh thường cần được cắt tỉa thường xuyên để duy trì dáng và thế cây. Tuy nhiên, mỗi lần cắt chỉ nên loại bỏ một lượng cành lá vừa phải, tránh cắt quá nhiều cùng lúc khiến cây bị suy yếu. Người trồng cần quan sát kỹ chu kỳ sinh trưởng của cây để lựa chọn thời điểm cắt tỉa phù hợp, giúp cây phục hồi nhanh và tiếp tục phát triển ổn định.

Thời điểm cắt tỉa đối với cây rụng lá theo mùa

Đối với các loài cây có đặc điểm rụng lá theo mùa, thời điểm cắt tỉa thích hợp nhất thường rơi vào giai đoạn cây ngừng sinh trưởng mạnh, từ khoảng tháng 10 đến tháng 1 năm sau. Khi đó, cây ít bị ảnh hưởng bởi việc cắt tỉa, khả năng hồi phục tốt hơn và sẵn sàng cho chu kỳ sinh trưởng mới.

Kết luận

Cắt tỉa cành lá là một khâu quan trọng trong quá trình chăm sóc cây trồng, mang lại nhiều lợi ích thiết thực từ việc nâng cao sức khỏe cây, tăng tính thẩm mỹ đến phòng ngừa sâu bệnh và đảm bảo an toàn. Tuy nhiên, để đạt hiệu quả tối ưu, người trồng cần nắm rõ đặc điểm từng loại cây, lựa chọn thời điểm và phương pháp cắt tỉa phù hợp. Kết hợp với việc chọn cây giống chất lượng từ một địa chỉ vườn cây giống đáng tin cậy, quá trình chăm sóc và phát triển cây sẽ trở nên hiệu quả, bền vững và đạt được kết quả như mong muốn.

Trong bối cảnh nhu cầu giống cây trồng ngày càng tăng cao, việc tìm kiếm một đơn vị uy tín chuyên cung cấp cây giống chất lượng, nguồn gốc rõ ràng và ứng dụng công nghệ cao đang trở thành mối quan tâm hàng đầu của người làm nông nghiệp trên khắp Việt Nam. Vì vậy, ViGen.vn – Trung tâm cây giống ViGen là đơn vị chuyên cung cấp giống cây trồng, giống cây và cây giống Việt Nam ứng dụng công nghệ cao, đặc biệt là cây giống cấy mô, với nguồn cung ổn định từ trại cây giống, trại giống cây trồng đạt chuẩn, phân phối cây giống giá sỉ và bán cây giống qua hệ thống đại lý toàn quốc, giúp khách hàng dễ dàng tìm được địa chỉ mua cây giống uy tín khi cần mua cây giống ở đâu, từ nhà sản xuất cây giống đến nguồn cung cây giống chất lượng cao.

Kỹ thuật tỉa cành, tạo tán và bao trái cho cây ăn quả giúp nâng cao năng suất và chất lượng trái

Trong sản xuất cây ăn quả hiện đại, việc áp dụng đồng bộ các biện pháp kỹ thuật tiên tiến đóng vai trò quyết định đến năng suất, chất lượng và hiệu quả kinh tế của vườn cây. Theo Viện Cây ăn quả miền Nam, kỹ thuật tỉa cành, tạo tán và bao trái trước thu hoạch đã được chứng minh là giải pháp hiệu quả, được ứng dụng rộng rãi tại nhiều quốc gia có nền nông nghiệp phát triển. Tại Việt Nam, các kỹ thuật này đã bắt đầu được áp dụng nhưng nhìn chung vẫn còn hạn chế, chưa đồng bộ và chưa đúng quy trình, đặc biệt là khâu tỉa cành, tạo tán nên hiệu quả mang lại chưa cao như kỳ vọng của nhà vườn.

Trong điều kiện khí hậu nhiệt đới gió mùa, mùa mưa vừa mang lại thuận lợi cho cây ăn quả sinh trưởng mạnh mẽ, vừa tiềm ẩn nhiều rủi ro như giông bão, sâu bệnh phát sinh mạnh, ảnh hưởng nghiêm trọng đến năng suất và chất lượng trái. Chính vì vậy, việc tỉa cành, tạo tán hợp lý kết hợp với bao trái đúng kỹ thuật là giải pháp quan trọng giúp cây sinh trưởng cân đối, hạn chế tác động bất lợi từ môi trường, đồng thời nâng cao giá trị thương phẩm của sản phẩm thu hoạch.

Bạn đọc có thể tham khảo thêm nội dung tiếp theo để có cái nhìn đầy đủ và cụ thể hơn: trung tâm nuôi cấy mô uy tín

Vai trò của tỉa cành, tạo tán trong giai đoạn kiến thiết cơ bản

Tỉa cành, tạo tán chủ yếu được thực hiện trong giai đoạn kiến thiết cơ bản của cây ăn quả, thường kéo dài từ năm thứ nhất đến năm thứ ba sau trồng. Mục tiêu của công đoạn này là hình thành bộ khung cây vững chắc, cân đối, có khả năng tiếp nhận ánh sáng đầy đủ và phân bố đều trong toàn bộ tán cây. Khi tán cây được tạo đúng kỹ thuật, ánh sáng sẽ xuyên đều vào bên trong, giúp tăng hiệu quả quang hợp, giảm sâu bệnh và tạo điều kiện thuận lợi cho việc chăm sóc cũng như thu hoạch sau này.

Bên cạnh đó, tạo tán còn giúp khống chế chiều cao cây trong tầm kiểm soát, hạn chế tình trạng cây phát triển quá cao gây khó khăn cho quản lý vườn và thu hái. Bộ khung cành chính được hình thành hợp lý sẽ giúp cây chống chịu tốt hơn với gió bão, hạn chế đổ ngã, gãy cành và tạo nền tảng cho sự phát triển của các cành cấp thấp và cành mang trái sau này.

Việc duy trì sự cân bằng giữa sinh trưởng dinh dưỡng và sinh trưởng sinh sản là yếu tố then chốt trong sản xuất cây ăn quả bền vững. Tỉa cành, tạo tán đúng cách sẽ giúp điều chỉnh tỷ lệ lá và trái ở mức tối ưu, đảm bảo cây luôn duy trì khả năng cho trái ổn định, chất lượng cao và kéo dài tuổi thọ vườn cây.

Kỹ thuật tỉa cành, tạo tán đối với cây có múi

Đối với nhóm cây có múi như cam, quýt, bưởi, sau khi trồng cần đảm bảo tưới nước đầy đủ để cây nhanh chóng phục hồi bộ rễ. Khi cây bắt đầu xuất hiện đợt tượt non đầu tiên, đây là thời điểm thích hợp để tiến hành bấm ngọn tạo tán.

Vị trí bấm ngọn thường cách mắt ghép khoảng 50–60 cm. Việc bấm ngọn nhằm kích thích các mầm ngủ phát triển, tạo điều kiện cho cành bên hình thành. Từ thân chính, chọn ra 3 cành khỏe, thẳng, phân bố đều theo các hướng khác nhau làm cành cấp 1. Các cành này cần được cố định bằng tre hoặc dây để tạo với thân chính một góc khoảng 35–40 độ, giúp cành phát triển vững chắc và hạn chế gãy đổ.

Khi cành cấp 1 phát triển đạt chiều dài khoảng 50–80 cm, tiến hành cắt đọt để kích thích mầm ngủ trên cành phát triển thành cành cấp 2. Mỗi cành cấp 1 chỉ nên giữ lại 2–3 cành cấp 2, phân bố cách nhau từ 15–20 cm và tạo góc 30–35 độ so với cành cấp 1. Tương tự, cành cấp 2 tiếp tục được cắt đọt để hình thành cành cấp 3. Cành cấp 3 không hạn chế về số lượng nhưng cần loại bỏ những cành mọc quá dày, quá yếu hoặc mọc vào trong tán. Sau khoảng 3 năm, cây sẽ có bộ tán cân đối, thông thoáng và sẵn sàng bước vào giai đoạn kinh doanh.

Kỹ thuật tỉa cành, tạo tán cho cây xoài

Đối với cây xoài, việc tạo tán thường được bắt đầu sau một năm trồng. Bấm ngọn ở độ cao khoảng 0,6–0,8 m tính từ mặt đất. Sau khi bấm ngọn, cây sẽ phát sinh nhiều chồi mới, chỉ giữ lại 3–4 chồi khỏe, phân bố theo các hướng khác nhau để tạo tán cân đối.

Một số giống xoài có xu hướng mọc cành thẳng đứng, cần áp dụng biện pháp dùng dây hoặc vật nặng kéo cành xuống để tạo dáng cành ngang, giúp tăng khả năng ra hoa, đậu trái. Khi cành cấp 1 phát triển đủ 3 tầng lá thì tiến hành tỉa tiếp để hình thành cành cấp 2. Sau mỗi vụ thu hoạch, cần tỉa bỏ các cành sâu bệnh, cành già, cành vượt mọc trong tán để duy trì sự thông thoáng và sức sống cho cây.

Tạo tán cho cây ăn quả nhỏ và các lưu ý chung

Đối với cây ăn quả nhỏ hoặc cây còn non, việc tỉa cành tạo tán cần được thực hiện nhẹ nhàng nhưng định hướng rõ ràng. Thường cắt bỏ ngọn cây ở độ cao 0,8–1 m, đồng thời loại bỏ các cành mọc dày, cành vượt, cành đan chéo. Chỉ giữ lại 3–4 cành chính phân bố đều quanh thân, cành thấp nhất cách mặt đất từ 50–80 cm. Sau 12–18 tháng trồng, tiếp tục tỉa bỏ các cành mọc thẳng đứng, cành mọc vào trong tán hoặc bị che khuất để hoàn thiện bộ khung cây.

Kỹ thuật bao trái và lợi ích mang lại

Trong những năm gần đây, kỹ thuật bao trái trước thu hoạch ngày càng được nhiều nhà vườn quan tâm và áp dụng rộng rãi. Nhiều nghiên cứu của SOFRI cho thấy bao trái giúp hạn chế tổn thương vỏ quả, giảm sâu bệnh, tránh tác động của côn trùng và chim chóc, cải thiện màu sắc vỏ trái, hạn chế nám nắng và đặc biệt là giảm lượng thuốc bảo vệ thực vật sử dụng.

Hiện nay, trên thị trường có nhiều loại bao trái như bao PE, bao vải không dệt, bao giấy Đài Loan, bao vi lỗ BOPP. Tùy theo loại cây và mục đích sử dụng, nhà vườn lựa chọn vật liệu bao phù hợp. Thời điểm bao trái thường được áp dụng khi trái đã qua giai đoạn rụng sinh lý hoặc sau khi tỉa trái, lúc trái bước vào giai đoạn phát triển ổn định.

Ví dụ, đối với bưởi Năm Roi, bao trái từ 10–16 tuần sau khi đậu trái giúp cải thiện rõ rệt màu sắc vỏ. Trước thu hoạch khoảng 2 tháng nên tháo bao để trái lên màu đẹp hơn. Trên xoài Cát Chu, bao trái bằng bao vi lỗ ở giai đoạn 35 ngày sau đậu quả giúp vỏ trái sáng, bóng mà không ảnh hưởng đến chất lượng bên trong. Đối với mít, bao trái khi quả đạt đường kính 5–7 cm giúp hạn chế sâu đục quả, bệnh thối quả và nâng cao mẫu mã thương phẩm.

Kết luận

Tỉa cành, tạo tán và bao trái là ba kỹ thuật quan trọng, bổ trợ chặt chẽ cho nhau trong sản xuất cây ăn quả bền vững. Khi được áp dụng đúng quy trình, cây sinh trưởng cân đối, ít sâu bệnh, cho năng suất ổn định và trái có chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu thị trường. Đây cũng là những kỹ thuật nền tảng được áp dụng rộng rãi tại các địa chỉ vườn ươm cây giống, góp phần nâng cao hiệu quả sản xuất và giá trị kinh tế cho nhà vườn trong dài hạn.

Trong bối cảnh nhu cầu giống cây trồng ngày càng tăng cao, việc tìm kiếm một đơn vị uy tín chuyên cung cấp cây giống chất lượng, nguồn gốc rõ ràng và ứng dụng công nghệ cao đang trở thành mối quan tâm hàng đầu của người làm nông nghiệp trên khắp Việt Nam. Vì vậy, ViGen.vn – Trung tâm cây giống ViGen là đơn vị chuyên cung cấp giống cây trồng, giống cây và cây giống Việt Nam ứng dụng công nghệ cao, đặc biệt là cây giống cấy mô, với nguồn cung ổn định từ trại cây giống, trại giống cây trồng đạt chuẩn, phân phối cây giống giá sỉ và bán cây giống qua hệ thống đại lý toàn quốc, giúp khách hàng dễ dàng tìm được địa chỉ mua cây giống uy tín khi cần mua cây giống ở đâu, từ nhà sản xuất cây giống đến nguồn cung cây giống chất lượng cao.